چرا بايد بارش برف و باران با  وجود آن همه رحمت و بركتي كه به همراه خود دارد ، عده اي را نگران و هراسان كند ؟مگر خطر سيل و آب گرفتگي و... قابل پيش بيني و پيشگيري نيست؟ و اگر هست چرا هر بار بيشتر از قبل اين خطرها محيط ما را تهديد مي كند؟خطرهاي كه   مي شود با تدبيرو تلاش در همان مرحله "فرصت "به نفع شهر و شهر وندان از آن بهره گرفت.

تصوير را ببينيد:

،مسدود ماندن شكاف هايي كه براي عبور آب جاري در سطح خيابانها و معابر در نظر گرفته شده ،باعث مي شود تا جريان آب  به جاي سيراب كردن فضاي سبز و ذخيره  شدن در زمين ، تبديل به سيلاب هاي مخرب

و پر خسارت شود.

به نظر خيلي ساده و پيش پا افتاده مي نمايد ،نه ؟

چقدر از همين نوع امور ساده و پيش پا افتاده اطرافتان سراغ داريد كه ....؟

2-يكي از آموخته هاي دوران دانشگاه (كه از قضا  هنوز از خاطر نرفته است)، "بررسي معادله انرژي درتوليد محصولات كشاورزي "است. به اين معنا كه ورودي ،شامل  آب ،نهاده هاي كشاورزي ، خدمات مديريتي ،سرمايه هاي مالي و فكري،و...براساس ضرايب و محاسبات خاصي به واحد انرژي تبديل و سپس باخروجي و محصول توليدي (به واحد انرژي )مقايسه و تقسيم ميشود و در صورتيكه حاصل اين تقسيم  از "يك" بيشتر باشد ،توليد آن اقتصادي و به نفع مصالح عمومي تشخيص داده مي شود.

3 -از  كنار هم قرار گرفتن اين دو مفهوم (بند 1 و2)  چه برداشتي مي توان داشت ؟ اگر بتوان همه فاكتور هاي زيبايي شناختي ،زيست محيطي،ترافيكي،تفريحي، ...(به عنوان خروجي)را از يك سو،و منابع آبي مالي ، فكري ، مديريتي و... (به عنوان ورودي)رااز سوي ديگر به واحد انرژي تبديل و در معادله مورد نظر قرارداد ، آنگاه  براي قطعات فضاي سبز تا چه ميزان ميشود ومجاز است كه انرژي صرف كرد ؟

به راستي اگر معلوم شود كه ما براي( فقط سبز ماندن) يك قطعه فضاي سبز در يك ميدان و بولوار و ...بسيار بيشتر از اندازه متعارف و معقول،هزينه و انرژي صرف ميكنيم ، آنوقت آيا شهامت آن را داريم كه روند ورودي انرژي به اين قطعه را متوقف  كرده و راه ديگري را براي زيبا سازي آن برگزينيم ؟

فراموش نكنيم كه گران ترين و با ارزش ترين منابع صرف شده در اين ورودي ها   ،"آب و البته مهم تر از  آن ، تدبير نيروهاي  كارشناس است كه امروز ارزان و  آسان در خدمت خواست و اراده (گاه غير كارشناسي) مديران و تصميم گيران شهري خرج و صرف مي شود.

پس در اين نامعادله  كه وزن ورودي ،همواره چندين و چند برابر، سنگين تر از خروجي است،چگونه مي توان نشانه و شناسه هاي طبيعت را در فضاي سبز يافت و تاثيري مشابه آن را انتظار داشت؟

"ديوار" همه جا و همه وقت نماد جدايي،حصارو بيشتر،حفاظت از حريم  هاست.

اما در شهر هاي ما كه در گوشه و كنار هنوز باغي و باغچه اي پر درخت و با طراوت يافت مي شود ،"ديوار"چيزي جز عامل محروميت  چشم ها و احساسات  انسان ها از تماشاي طبيعت باغ ها و ساير مناظر چشم و دل نواز ،نيست.

چه خوب مي شد اگردر همه باغ هاي شهري، به جاي ديوار هاي بلند و سخت از نرده ، توري و... براي حفاظت استفاده مي شد تا ضمن رفع زشتي و خشونت محيط ، روح و روان  نه چندان آرام  شهروندان نيز با مشاهده مناظر سبز و طبيعي اين باغها طراوتي و جلايي مي گرفت.

اكنون اگر چه برخي  مالكان غير دولتي اقدام به تبديل ديوار به نرده كرده اند، ولي شمول اين پيشنهاد حتي مي تواند فراتر از باغها ، به مراكز آموزشي و فرهنگي و هنري و  تا مراكز نظامي (غير امنيتي)هم برسد چرا كه براي مردم ما مشاهده شور و هيجان كودكان و دانش آموزان در مدرسه - فعاليت هاي هنري و فرهنگي در فرهنگ سرا ها –مراسم منظم و آهنگين رژه و حركات نمايشي رزمي  در مراكز نظامي - فعاليت هاي ورزشي و...همگي هم رديف مناظر طبيعي  دلپذيروشادي آفرين است.و بي شك موجب نشاط و شادابي روان مردم خواهد شد.

پس  با اين همه دليل وبرهان  براي در معرض تماشا بودن ،  " ديوار" چرا ؟

... آن روز ناگزير كه مي آيد

(روزي كه )آيينه حق نداشته باشد

با چشمها دروغ بگوييد

ديوار حق نداشته باشد

بي پنجره برويد

ديوار باغ و مدرسه كوتاه است

تنها پرچيني از خيال

در دور دست حاشيه باغ ميكشند

كه مي توان به سادگي از روي آن پريد

                                                                       قيصر امين پور

"چمن " اولین و سریعترین واژه و پدیده ای است که همه ما با شنيدن عبارت  فضاي سبز در ذهن به تصوير مي كشيم. زيبايي ، آساني و ارزاني كاشت و بسياري قابليت هاي پذيرفته شده ديگر ، باعث شده است تا اين گياه "لوكس" و"پرمدعا" در فضاي سبز شهري  - با وجود شناخت از محدوديت ها و كاستي هاي فراوانش – همچنان يكه تاز ميدانها و عرصه هاي فضاي سبزي باقي بماند و در اين ميان آنچه هميشه ناديده گرفته مي شود نياز بالاي آبي و ناسازگاري اين گونه غير بومي براي اقليم و خاك ماست.

مدیران ارشد و مياني شهرداري ها اگر چه ممكن است به دلايل مديريتي و ... مايل به پذيرش اين نكته مهم نباشند اما فضاي سبزي ها (مديران ،كارشناسان و مجريان) كه از غير اصولي بودن كاشت و توسعه اين گونه مطلعند چه؟  پاسخ براي همه آشكار و روشن است ،فقط مشكل اينجاست كه هنوزاين واقعيت تلخ راكه" در اقليم خشك و كم آب زندگي مي كنيم" را باور نكرده ايم .

ران

اين مطلب مربوط به خبر روزنامه شهرآرا چاپ شده در صفحه 14 روز يك شنبه  17 آبان 1388

امروزه در شهري زندگي مي كنيم كه تعداد بالاي اتومبيل ها و افزايش روز افزون تعداد آن ها معضلاتي چون ترافيك ، آلودگي هوا ، آلودگي صوتي و ... را به وجود آورده است . 

اين معضلات در طول زمان ، تاثيرات اجتماعي نامناسبي در شهرها خواهد گذاشت و در اين راستا نياز به يك كار كارشناسي و ارائه راه حل هاي فوري احساس مي شود .

يكي از راه حل هايي كه در كشورهاي توسعه يافته بسياز مورد استفاده قرار مي گيرد استفاده از وسايل نقليه پاك مانند دوچرخه است .

متاسفانه در كشور ما دوچرخه به يك وسيله تفريحي براي نوجوانان و جوانان تبديل شده و از ويژگيهاي ديگر آن ، بسيار به ندرت استفاده مي شود . در اين راستا هرچند فعاليتهايي براي فرهنگ سازي استفاده از دوچرخه تدارك ديده شده اما در عمل اتفاق خاصي نيفتاده است .

چندي پيش خبري شنيديم مبني بر اينكه مسئول فضاي سبز منطقه 12 براي انجام بازديدها و رفت و آمدهاي خود در سطح منطقه به جاي استفاده از خودرو از دوچرخه استفاده مي كند . 

عباس سيامكي كه جانباز دوران جنگ تحميلي نيز هست در اين خصوص مي گويد : هدف من از اين اقدام ، امكان رفت و آمد آسان ، ايمن و سالم در سطح منطقه است كه با اين وسيله به خوبي فراهم شده و از طرفي استفاده از خودروي موتوري در حالي كه امكان استفاده از دوچرخه وجود دارد مغاير سلامت محيط زيست و فضاي سبز شهري است و علاوه بر اين ها با استفاده از دوچرخه به عنوان وسيله نقليه براي بازديدها در حين انجام كار و اجراي وظايف روزانه ، نوعي ورزش نيز محسوب مي شود .

وي در پاسخ به سئوال خبرنگار ما مبني بر مدت زماني كه تردد با اين وسيله را شروع كرده مي افزايد : از سال گذشته كه در شهرداري منطقه 1 مشغول به خدمت بودم به علت اينكه استفاده از دوچرخه در معابر شهرداري منطقه 1 از لحاظ زماني بسيار به صرفه بود و اين كار را آغاز كردم و پس از انتقال به شهرداري منطقه 12 نيز اين روند را ادامه دادم .

سيامكي در پاسخ به اين سئوال كه در اين ارتباط ، برخورد هاي مردم و همكاران با او چگونه بوده است ، خاطر نشان مي كند: بسياري از مردم حتي باور نمي كنند كه مسئول فضاي سبز شهرداري با دوچرخه بازديد و انجام وظيفه كند و اغلب با تعجب مردم مواجه مي شوم اما همكاران اين موضوع را پذيرفته اند و حتي در زمان هايي كه از دوچرخه استفاده نمي كنم ، آن ها از آن استفاده مي كنند .

وي درباره تاثير استفاده از دوچرخه در منطقه يادآور مي شود : استفاده از اين وسيله بسيار مفرح و لذت بخش است و با توجه به اينكه مسئوليت من در شهرداري مرتبط با فضاي سبز است ترجيح دادم فعاليت هايي كه انجام مي دهم نيز با اين مسئوليت سنخيت داشته باشد .

وي با اشاره به فرهنگ استفاده از دوچرخه در شهر مشهد اظهار مي دارد : استفاده از دوچرخه به عنوان وسيله رفت و آمد در مسيرهاي كوتاه يا در مسيرهاي پرترافيك ، بسيار مانسب است و كسي نمي تواند منكر آثار مثبت اين فعاليت در انجام امور محوله و كاهش آلودگي و افزايش روحيه شادابي و نشاط شود . در همين راستا مديران نيز مي توانند با استفاده از دوچرخه به رشد اين فرهنگ كمك كنند. سجاد رئوفي پور

        آمار درختاني كه به صورت عمد و يا غير عمد توسط انسان امروز از بين مي رود بسيار بيش از درختاني است كه كاشته مي شود  و يا تحت حمايت و مراقبت قرار ميگيرد.

گواه اين ادعا هم اخبار و گزارش هاي رسمي مثل ماجراي قطع فله اي درختان "دنا"ست(كه دوست و همكار

خوبم مهندس خليليان به آن اشاره به جا و مناسبي داشت)و هم مشاهداتي است كه با همراه داشتن كمي

 دقت ميتوان آنها را در كوچه و خيابان و حتي در فضاي سبز شهري به وفور يافت.

  قطع درخت تنها راه از بين بردن آن نيست – البته سريع ترين و موثر ين راه هست. اما بي توجهي و

                            دقت ما در نگهداري و قراردادن درختان در معرض آسيب ها،خسارتها ،كمبود ها و..... اگر چه در طولاني مدت – همان سرنوشت را مي آفريند.

                             به درخت جلو منزل  و محل كارتان خوب نگاه كنيد،قطعا به يكي از اين بلا ها دچار است :

 - دور يقه يا طوقه درخت با آجر و سيمان و آسفالت و.... محصور و گرفتار است.

  - تنه درخت به علت كاشت نا مناسب و بالا بودن ريشه به صورت مورب رشد كرده است .

  - شاخه هاي درخت با آسيب هاي فيزيكي  و هرس هاي غير فني ، رشدي غير موزون و سست در مقابل باد و فشارهاي  ديگر داشته.

 - جاري شدن مداوم آب و فاضلاب منازل و واحد هاي صنفي به  محل ريشه درخت باعث خفگي و بروز بيماري هاي متعدد شده است.

- ....

 اگر هم هنوز تبعات و اثرات اين همه آسيب و خسارت  دامن گير مان نشده  به خاطر صبر و تحمل ستودني

طبيعت و كائنات بوده و انرژي پرشور نيك انديشي و تلاش دوستداران طبيعت بوده است .

           يادمان باشد هر روزهمراه  با طلوع خورشيد درختان محيط زندگيمان

را" ببينيم" ، حضور و نياز هاشان را "حس" كنيم ، و در رشد و بالنگي و

كمال هم شريك شويم.

.... و نخواهيم مگس از سر انگشت طبيعت بپرد  وبدانيم اگر كرم نبود زندگي چيزي كم داشت."(سهراب)

          "برگ درخت زباله نيست"  ،عنوان مقاله ايست كه در پاييز سال 1382 از اين قلم در يكي از نشريات محلي چاپ شده و  اينك خلاصه آن  : 

             مهمترين ويژگي فصل پاييز كه با خاطرات همه نسل ها و عصرها همراه است، جلوه هاي پرشكوه زيبا و روح افزاي برگ ريزان هزار رنگ است.

            منظره ريزش آرام و پي در پي برگ درختان ، صداي جابجايي برگ هاي فرود آمده بر بستر خاك، با نسيم پاييزي و فشرده شدن آنها زير پاي رهگذران كوچه و خيابان و... جزء جدانشدني از ذهن و خاطره مردم ماست.

            امروز اما گويي همت و رسالت گروهي از متوليان خدمات شهري متوجه جمع آوري و انتقال برگها به همراه زباله ها و  ديگر مواد دور ريختني شده است و جالب اينكه اين ماموريت را آنچنان با وسواس و تعصب به اجرا مي گذارند كه انگار بخش هاي تنظييف شهري از قبل  آماده فرا رسيدن اين فصل  بوده اند تا بلافاصله پس از ريزش برگها بر سطح پياده رو ها،سواره رو ها ، بوستانها و حتي لابلاي بوته هاي گياهان ، آنها را بدام انداخته و با احساس موفقيت از اين شكار ، روانه محل دفن زباله هاي شهري – كيلومترها دور تر از شهر كنند.

           اين نوع نگرش شايد براي گروهي از مديران شهري كه صرفا وظيفه تنظيف شهر را بر عهده دارند، قابل توجيه باشد اما براي كارشناسان و مديران بخش هاي زيست محيطي و فضاي سبز كه  به نوعي رسالت هم راستايي با طبيعت رادر شهر دارند چطور ؟ براستی آیا می توان از یک سو شاهد کمبود ها و ضعف های فراوان  ناشی از نبود هوموس و سایر مواد طبیعی در بستر های فضای سبز بود و از یک سو در مسیر خارج کردن همین عناصر ارزشمند طبیعی از محیط شهری اقدام کرد؟

               شايد اين انتظار كه مسؤولين و مديران فضاي سبز هم مي بايست دغدغه رسيدگي به اين مهم را در كنار ساير مشغله هاي روزمره داشته باشند ، فراتر از محدوده اختيارات آنان باشد ، اما به هر حال طبيعي است كه  اگر قرار است در حيطه و مجموعه شهر و شهرداري ، توصيه ، تذكر و يا هشداري در زمينه طبيعت و محيط زيست انساني ارائه شود ، اين تکلیف تنها و تنها متوجه فضاي سبز است و بس .

             بنابراین از همه همکاران - هم صنف ها و هم انديشان در اين زمينه دعوت مي كنم تا به هر روش و در هر قالبي كه ممكن است براي  تغيير اين نگرش (زباله شناختن برگ) و توقف روشهاي طبيعت ستيز برخی فعالیت های شهري - تلاش كنيم و خود نيز در انجام آن پيشتاز.

بوستانهاي شهري شهروندان راكه از شلوغي شهر به آرامش طبيعت ميگريزند،پناه ميدهند.

براي اين گروه ، شايد مجموعه چند درخت و گياه كه در سايه انداز آن بتوان فرشي گستراند وعصرانه اي رابا همراهان صرف كرد قابل قبول باشد.

اگر هم اين محل امكاناتي مثل سرويس بهداشتي ،آبنما،محوطه بازي،و... داشته باشد، ديگر از نظر مردم چيزي كم ندارد.

براي متخصصين و مديران شهري اما، اين كف و حداقل انتظاري است كه از اين چنين مكانهايي مي توان داشت.

بوستانهاي شهري علاوه بر تامين نياز هاي ظاهري شهري(زيست محيطي وتفريحي)، كاركردهاي مهم ديگري هم دارند كه براي ايجاد آنها لازم است به فرا تر از گل و گياه و... انديشيد .

آموزش، گسترش مراودات اجتماعي، ورزش،گذران اوقات فراغت ،فعاليتهاي فرهنگي و هنري و حتي ايجاد بازارهاي موضوعي و متنوع از اين جمله اند.

به اين ترتيب براي طراحي ، اجرا و مديريت بوستان هاي شهري به مجموعه اي از دانش،هنرو مهارتهاي انساني و اجتماعي نياز است تا حاصل فكر،شناخت ،هنر ، احساس و تدبيريك يا چند متخصص را به فضايي طبيعي ،زيبا، دلپذير و الهام بخش تبديل كند.

بوستانهاي شهري ما البنه با همه هزينه ها ، تلاشها و انرژيهايي كه صرف ساخت و اداره آنها مي شود ،تامين كننده چنين اهدافي نيستند.

ريشه يابي اين آسيب از منظر كسي كه مدتي است وابستگي و دلبستگي به اين شغل و حرفه دارد،سخت نيست.:

"فاصله گرفتن از طبيعت "به جاي الهام گرفتن از آن.